Premier: pamięć o ofiarach zbrodni wołyńskiej musi iść z prawdą

11 lipca i rocznica krwawej niedzieli

11 lipca przypada rocznica krwawej niedzieli, uznawanej za apogeum zbrodni wołyńskiej. W przekazie rządu przypomniano, że była to zbrodnia dokonana przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach, obywatelach polskich i osobach innych narodowości mieszkających na wschodnich ziemiach II Rzeczypospolitej. Ten dzień jest wskazywany jako moment szczególnie ważny dla pamięci historycznej, bo wiąże się z największą falą mordów i z cierpieniem rodzin, które przez dziesięciolecia czekały na ustalenie losu bliskich. W tym kontekście podkreślono, że pamięć o ofiarach nie jest jedynie sprawą historii, ale także obowiązkiem państwa wobec obywateli.

W komunikacie zwrócono uwagę, że wobec ofiar i ich rodzin podstawą działania ma być prawda. Obejmuje ona wskazanie winnych, jednoznaczne potępienie zbrodni oraz zachowanie pamięci o każdej zamordowanej osobie. Zaznaczono też, że ofiary nie mogą pozostać bezimienne i nie mogą zostać bez godnego pochówku. To pokazuje, że sprawa Wołynia pozostaje elementem szerszej debaty o odpowiedzialności państwa za ochronę pamięci historycznej i o relacjach polsko-ukraińskich budowanych w oparciu o uznanie faktów.

Starania o wznowienie poszukiwań i ekshumacji

Premier poinformował, że podjął działania na rzecz wznowienia po latach poszukiwań i ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej na Ukrainie. Zakres tych działań obejmuje także inne polskie ofiary wojen XX wieku, których ciała nie zostały wcześniej godnie pochowane w grobach. W komunikacie podano, że rodziny czekały na taki krok ponad 80 lat. To ważny element polityki pamięci, bo dotyczy nie tylko ustalenia miejsc spoczynku, ale też identyfikacji osób i przekazania rodzinom informacji o losie ich bliskich.

W zapowiedzi wskazano również na plan utworzenia w Warszawie Muru Pamięci z wiecznym ogniem. Na murze mają zostać umieszczone nazwiska każdej odnalezionej i zidentyfikowanej ofiary. Projekt ten ma służyć trwałemu upamiętnieniu osób zamordowanych oraz zachowaniu ich tożsamości w pamięci publicznej. W przekazie podkreślono, że Rzeczpospolita nie zapomni o żadnej z nich, a celem jest ocalenie pamięci o każdej ofierze z imienia i nazwiska.

Pamięć, prawda i odpowiedzialność państwa

W komunikacie znalazło się stwierdzenie, że pamięć nie może być sługą nienawiści. Podkreślono także, że odpowiedzią na nacjonalizm nie może być kolejny nacjonalizm. Z tego wynika szersze stanowisko, według którego pamięć historyczna ma prowadzić do prawdy, a nie do podsycania kolejnych konfliktów. Wskazano, że pamięć i prawda mają pomagać w budowie lepszej przyszłości, wolnej od nienawiści i pogardy. To ważne także społecznie, bo odnosi się do sposobu mówienia o dramatycznych wydarzeniach z przeszłości w przestrzeni publicznej.

W przekazie przypomniano również doświadczenie Europy po II wojnie światowej. Wskazano, że Europa pokoju i wzajemnego szacunku była możliwa dzięki prawdzie i nazywaniu rzeczy po imieniu. Zaznaczono, że każda wspólnota, która chce do tej Europy należeć, musi być gotowa na prawdę historyczną. To odniesienie ma znaczenie polityczne, bo łączy pamięć o ofiarach z szerszym pytaniem o standardy współpracy między państwami i o gotowość do uznania trudnej przeszłości.

Relacje Polski, Ukrainy i Europy w cieniu historii

W komunikacie podkreślono, że odpowiedzialność za przyszłość i bezpieczeństwo dzieci oraz wnuków jest dziś wspólna. Wymieniono tu Polskę, Ukrainę i Europę jako strony, które powinny działać razem wobec współczesnych zagrożeń. W tym ujęciu solidarność nie jest pojęciem oderwanym od historii, lecz opiera się na trzech fundamentach: prawdzie, pamięci i nadziei. Taki sposób przedstawienia sprawy pokazuje, że temat ofiar zbrodni wołyńskiej pozostaje powiązany nie tylko z przeszłością, ale także z bieżącą odpowiedzialnością państw.

Przekaz kończy się akcentem na wspólne działania i potrzebę zachowania pamięci o ofiarach bez pomijania faktów. Rządowe stanowisko łączy więc upamiętnienie, poszukiwania, ekshumacje i identyfikację z szerszym postulatem budowania relacji międzynarodowych na prawdzie. W praktyce oznacza to zarówno dalsze prace na miejscu pochówków, jak i tworzenie trwałych form pamięci w kraju. W centrum pozostają konkretne osoby, ich nazwiska, miejsca kaźni i oczekiwanie rodzin, które trwało ponad 80 lat.

• 11 lipca to rocznica krwawej niedzieli, uznawanej za apogeum zbrodni wołyńskiej.
• Premier zapowiedział wznowienie poszukiwań i ekshumacji ofiar na Ukrainie.
• Rodziny ofiar czekały na godny pochówek ponad 80 lat.
• W Warszawie ma stanąć Mur Pamięci z wiecznym ogniem i nazwiskami odnalezionych oraz zidentyfikowanych ofiar.